Diễn văn của Đức Thánh cha Lêô XIV nhân dịp công bố và ban hành Thông điệp Magnifica humanitas

DIỄN VĂN CỦA ĐỨC THÁNH CHA LÊÔ XIV

Nhân dịp công bố và ban hành Thông điệp Magnifica Humanitas

Hội trường Thượng Hội đồng Giám mục

Thứ Hai, ngày 25 tháng 5 năm 2026

Anh chị em thân mến,

Tôi xin cảm ơn tất cả anh chị em hiện diện hôm nay và đã dành sự quan tâm cho cuộc gặp gỡ này. Tôi chân thành cảm ơn những người đã tổ chức sự kiện hôm nay, đặc biệt là những vị đã chia sẻ kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm của mình trong các phần tham luận mà chúng ta vừa lắng nghe.

Một cách đặc biệt, tôi xin cảm ơn ông Olah đã nhận lời mời của chúng tôi. Về phần mình, nhân danh Giáo hội, tôi đón nhận lời mời của ông để cùng nhau bước đi, cùng nhau lắng nghe và đối thoại, hầu cùng nhau tìm kiếm con đường cho nhân loại trong thời đại trí tuệ nhân tạo.

Thật là một dấu chỉ lớn lao của niềm hy vọng khi chúng ta vẫn có thể lắng nghe nhau, dù có những khác biệt. Cuộc trao đổi này cho thấy rõ tầm nghiêm trọng của thời điểm hiện tại, đồng thời biểu lộ niềm tin tuởng rằng, chúng ta có thể cùng với nhau phân định những vấn đề hệ trọng của thời đại và, qua đó, của tương lai nhân loại.

Trong những thời điểm bước ngoặt của lịch sử, Giáo hội được mời gọi nhận định những “thực tại mới” dưới ánh sáng Tin mừng và phẩm giá con người. Cách đây 135 năm, vị tiền nhiệm đáng kính của tôi là Đức Lêô XIII đã quan sát hoàn cảnh của giới công nhân, các gia đình bị xáo trộn và những hình thức nghèo đói mới phát sinh từ cuộc cách mạng công nghiệp đang diễn ra nhanh chóng. Ngài hiểu rằng Giáo hội không thể đứng ngoài cuộc. Giữa một thời đại chuyển mình sâu rộng đang đe dọa phẩm giá con người, Thông điệp Rerum Novarum đã cất lên tiếng nói Tin mừng và xã hội của mình trước những “thực tại mới” đang diễn ra.

Ngày nay, chính chúng ta cũng đang đối diện với một cuộc chuyển đổi có tầm mức tương tự, thậm chí có thể mang những hệ quả sâu rộng hơn nữa. Trí tuệ nhân tạo đã hiện diện trong nhiều lãnh vực của đời sống chúng ta và ảnh hưởng đến những quyết định hình thành sự chung sống của con người. Nó cũng đang làm thay đổi một cách sâu sắc phương thức tiến hành chiến tranh.

Giống như vị “Lêô” trước đây, tôi cảm thấy mình được trao phó nhiệm vụ nhìn vào cuộc biến đổi to lớn này bằng đôi mắt đức tin, bằng sự sáng suốt của lý trí, bằng sự cởi mở trước mầu nhiệm, và bằng tiếng kêu của người nghèo và của trái đất vang vọng trong tâm hồn mình.

Thông điệp Magnifica Humanitas được hình thành từ việc lắng nghe, như Đức Lêô XIII đã từng làm. Tôi đã lắng nghe các nhà khoa học và kỹ sư đang nhiệt thành nghiên cứu những công nghệ có khả năng làm vơi bớt những đau khổ lớn lao của nhân loại; đã lắng nghe các nhà lãnh đạo chính trị và các viên chức công quyền đang kiên trì tìm kiếm những quy định công bằng; đã lắng nghe các bậc phụ huynh và các nhà giáo dục đang hết lòng quan tâm đến tương lai của các thế hệ trẻ.

Ngoài ra, tôi cũng đã nghe những tiếng nói đầy lo ngại về các hệ thống vũ khí ngày càng tự động hóa cao, đến mức gần như vượt khỏi khả năng kiểm soát hữu hiệu của con người. Tôi nghe những báo cáo đáng báo động về các thuật toán có thể ngăn cản việc tiếp cận dịch vụ y tế, cơ hội việc làm hay các điều kiện bảo đảm an sinh chỉ vì chúng dựa trên những dữ liệu bị chi phối bởi định kiến và bất công. Đồng thời, tôi cũng lắng nghe sự thinh lặng của những người không có tiếng nói trong các quyết định đang được đưa ra, những quyết định có nguy cơ tạo nên những hình thức loại trừ và đau khổ mới.

Từ việc lắng nghe ấy, trong tôi dần hình thành một xác tín đầy trăn trở được trình bày trong Magnifica Humanitas: trí tuệ nhân tạo cần phải được giải giới. Tôi biết đây là một từ ngữ mạnh mẽ, nhưng tôi cố ý lựa chọn nó, bởi thời điểm hiện nay cần những lời có khả năng thu hút sự chú ý, đánh thức lương tâm và chỉ ra những con đường phía trước cho nhân loại.

Từ lâu, Giáo hội đã không ngừng dấn thân cho việc giải trừ vũ khí hạt nhân, vì ý thức rằng mọi sức mạnh kỹ thuật lớn lao đều cũng có thể tác động đến đời sống con người và vì thế phải luôn đi kèm với sự phân định luân lý thích đáng cũng như sự kiểm soát hữu hiệu của cộng đồng. Việc giải trừ vũ khí hạt nhân vẫn luôn là một đóng góp cho hòa bình và phẩm giá của gia đình nhân loại.

Cũng theo nghĩa đó, ngày nay trí tuệ nhân tạo cần được “giải giới”, nghĩa là được giải thoát khỏi những luận lý biến nó thành công cụ thống trị, loại trừ và hủy diệt. Giống như năng lượng hạt nhân, trí tuệ nhân tạo phải phục vụ mọi người và hướng đến công ích.

Những quyết định liên quan đến công nghệ không bao giờ được tách rời khỏi lương tâm và trách nhiệm. Thánh Phaolô Tông đồ đã nhắn nhủ: “Chúng ta đừng ngủ mê như những người khác, nhưng hãy tỉnh thức” (1 Tx 5,6). Sự tỉnh thức ấy đặc biệt cần thiết trong thời đại hôm nay. Hòa bình không chỉ là sự vắng bóng của chiến tranh, nhưng là hoa trái của công lý được thực thi. Tuy nhiên, khi công nghệ làm suy yếu khả năng phán đoán và ý thức phản tỉnh của chúng ta, thì chính hòa bình cũng bị đe dọa.

Tuy nhiên, giải giới thôi vẫn chưa đủ. Chúng ta còn phải xây dựng.

Từ “xây dựng” gợi lại cho tôi những năm tháng truyền giáo tại Peru. Năm 2017, những trận mưa xối xả và lũ lụt đã tàn phá miền Bắc đất nước; nhiều gia đình chứng kiến nhà cửa của họ bị bùn đất cuốn trôi, nhiều tuyến đường giao thông cũng bị phá hủy. Chính tại đó, tôi học được rằng tái thiết không chỉ đơn giản là thay thế những gì đã bị tàn phá. Đó còn là việc hàn gắn các mối tương quan, khôi phục niềm tin và khơi dậy hy vọng vào tương lai. Hơn nữa, không ai có thể tái thiết một mình.

Trong Thông điệp Magnifica Humanitas, tôi nhắc đến hình ảnh ngôn sứ Nơkhemia trong Kinh thánh. Trước những bức tường đổ nát của Giêrusalem, ông đã quy tụ những con người đang nản chí để cùng nhau khởi đầu công cuộc hồi sinh. Hình ảnh những bức tường ấy không nhằm biện minh cho sự khép kín hay chia rẽ, nhưng mời gọi mỗi người và mọi người góp phần của mình vào công trình chung. Từng viên gạch một, một xã hội công bằng hơn được hình thành, có khả năng bảo vệ phẩm giá của mọi người. Nỗi lực của Nơkhemia vẫn còn mang tính thời sự cho thời đại chúng ta. Trí tuệ nhân tạo có thể trở thành một công trường của lịch sử trong viễn tượng hiệp thông, nơi tiến bộ kỹ thuật học biết phục vụ sự sống con người.

Thánh Phaolô cảnh báo: “Mỗi người phải coi chừng về cách mình xây dựng” (1 Cr 3,10). Ngài không sợ công trường xây dựng, nhưng cảnh báo việc xây dựng mà không có nền móng vững chắc. Chúng ta đừng sợ trí tuệ nhân tạo, nhưng hãy luôn đặt câu hỏi về con người ở vị trí trung tâm. Chúng ta không thể sử dụng cách hời hợt những công cụ kỹ thuật tiến bộ nhất mà mình đang nắm giữ.

Đức Thánh Giáo hoàng Phaolô VI đã dạy rằng sự phát triển đích thực luôn phải hướng đến “mọi người và toàn diện con người”. “Mọi người” nghĩa là không ai bị bỏ lại bên lề của cuộc chuyển đổi kỹ thuật số. “Toàn diện con người” nghĩa là không ai bị giản lược thành năng suất lao động, thành năng lực nhận thức hay chỉ còn là những dữ liệu. Con người mang trong mình tự do, đời sống nội tâm, ơn gọi yêu thương và thờ phượng Thiên Chúa – những thực tại mà không một cỗ máy nào có thể thay thế hay ngăn cản.

Chỉ với một cái nhìn toàn diện như thế, trí tuệ nhân tạo mới có thể được định hướng phục vụ công ích. Chỉ khi cùng với nhau – giữa những người thiết kế hệ thống và những người chịu tác động của chúng; giữa các quốc gia giàu và nghèo; giữa các định chế và cá nhân; giữa các trung tâm quyền lực và những vùng ngoại vi – chúng ta mới có thể xây dựng một tương lai không dành riêng cho một số ít người đặc quyền, nhưng cho toàn thể gia đình nhân loại.

Đó chính là nền văn minh tình thương mà Thánh Giáo hoàng Phaolô VI đã nói tới và Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã mạnh mẽ cổ võ như một chân trời cần cùng nhau hướng tới. Đó không phải là một giấc mơ ngây ngô. Đó là một định hướng. Đó là con đường mà Đức Giêsu Kitô mở ra trong lịch sử nhân loại.

Do đó, với tất cả sự khiêm tốn và thẳng thắn, Giáo hội mong muốn được tham gia vào cuộc đối thoại về trí tuệ nhân tạo. Chúng ta không sở hữu các giải pháp kỹ thuật, cũng không muốn thay thế những người có chuyên môn. Nhưng chúng ta mang đến một sự khôn ngoan về con người mà thời đại hôm nay đang rất cần đến: mỗi con người là duy nhất và không thể thay thế; là một chủ thể tự do và có lý trí, được ban tặng lương tâm, có khả năng tìm kiếm Thiên Chúa, phục vụ tha nhân và chăm sóc ngôi nhà chung của nhân loại.

Vì thế, tôi mời gọi mọi thành phần trong Giáo hội cũng như trong gia đình nhân loại: hãy học biết lắng nghe nhau, can đảm đối diện với những thách đố của hiện tại và cộng tác xây dựng một xã hội nhân bản và huynh đệ hơn.

Từ sự kiện công bố Thông điệp Magnifica Humanitas hôm nay, xin anh chị em mang theo quyết tâm luôn tỉnh thức và trở thành những “người thợ xây hy vọng”, tiếp tục xây dựng công trường của thời đại chúng ta. Xin Thần Khí của Đức Kitô Phục sinh nâng đỡ công việc chung của chúng ta.

Tôi phó thác mỗi người trong anh chị em cho Đức Maria, Mẹ chúng ta. Kinh Magnificat của Mẹ ca ngợi sự cao cả của Thiên Chúa, Đấng nâng cao những người khiêm hạ. Xin Mẹ dạy chúng ta biết nhận ra sự cao cả đích thực của mỗi người nam và người nữ trong việc yêu thương và phục vụ. Xin Chúa ban kết quả tốt đẹp cho công trình lớn lao mà hôm nay chúng ta phó thác cho ân sủng của Người, để nền văn minh tình thương ngày càng được triển nở trong dòng lịch sử nhân loại.

Tôi thành tâm khẩn cầu phúc lành của Thiên Chúa xuống trên tất cả anh chị em.

Phép lành.

Xin cảm ơn anh chị em.

Chuyển ngữ từ: vatican.va