Thông điệp Magnifica Humanitas nói về AI: 6 điều người Công giáo cần biết

Trước Thông điệp Magnifica Humanitas, chưa có vị giáo hoàng nào đề cập đến AI một cách chi tiết và đầy đủ về mặt kỹ thuật và thần học như vậy. Dưới đây là sáu điều mà Đức Giáo hoàng Lêô XIV muốn mọi người Công giáo nhận thức.

1. AI không phải là trí tuệ con người, và sự khác biệt nằm ở tất cả mọi thứ

Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã nói rõ điểm này. Số 99 nêu rõ rằng các hệ thống AI “không trải qua kinh nghiệm, không có thân thể, không cảm nhận được niềm vui hay nỗi đau, không trưởng thành qua các mối tương quan và không biết được từ bên trong ý nghĩa của tình yêu, công việc, tình bạn hay trách nhiệm là gì.” Chúng có thể bắt chước ngôn ngữ và mô phỏng sự đồng cảm, nhưng “chúng không nhận thức được những gì chúng tạo ra.” Đây không phải là một sự khác biệt kỹ thuật mang tính thứ yếu. Nó là nền tảng của mọi thứ tiếp theo.

2. AI không bao giờ trung lập về mặt luân lý

Mọi hệ thống đều chứa đựng những lựa chọn. Số 104 nêu rõ rằng “mọi công cụ kỹ thuật đều thể hiện những lựa chọn và ưu tiên thông qua những gì nó đo lường, loại bỏ và tối ưu hóa, cũng như cách nó phân loại con người và tình huống.” Khi một hệ thống được thiết kế theo cách đối xử với một số sự sống được xem là kém giá trị hơn, Đức Giáo hoàng viết, nó “đã đưa ra những tiêu chí mâu thuẫn với phẩm giá bất khả xâm phạm của con người.” Đạo đức không thể là một điều được thêm vào sau khi công nghệ đã được xây dựng.

3. Giao phó việc ra quyết định cho thuật toán đồng nghĩa với việc đánh mất trách nhiệm giải trình

Khi các hệ thống tự động đưa ra những quyết định quan trọng – về việc làm, tín dụng, tiếp cận dịch vụ – số 103 cảnh báo rằng “việc loại trừ những người dễ bị tổn thương được che đậy bằng vẻ ngoài trung lập và khách quan, khiến việc phản đối trở nên khó khăn.” Lòng thương xót, sự khoan dung và tha thứ, Đức Giáo hoàng viết, “dần dần biến mất khỏi tầm nhìn.” Luôn phải có người chịu trách nhiệm. Một thuật toán thì không thể.

4. Dữ liệu là một tài sản chung

Đây có thể là tuyên bố mang tính cấp tiến nhất về phương diện kinh tế trong Thông điệp này. Số 108 khẳng định rằng dữ liệu “là sản phẩm của nhiều người đóng góp và không nên được coi là thứ để bán đi hoặc giao phó cho một số ít người được chọn.” Thuật toán, nền tảng kỹ thuật số, bằng sáng chế và cơ sở hạ tầng công nghệ đều thuộc nguyên tắc về mục đích sử dụng chung của hàng hóa. Những gì ngành công nghệ coi là tài sản tư nhân, thì Đức Giáo hoàng lại coi là thuộc về nhân loại, theo một nghĩa quan trọng.

5. Những người lao động thầm lặng phải được nhìn thấy

Đằng sau mỗi phản hồi của AI, như Đức Giáo hoàng nhắc nhở chúng ta, là “một chuỗi trung gian dài.” Số 173 nêu rõ rằng phần lớn phụ thuộc vào “hàng triệu người tham gia vào các hoạt động thiết yếu nhưng phần lớn không được nhìn thấy, chẳng hạn như gán nhãn dữ liệu, huấn luyện mô hình và kiểm duyệt nội dung – những con người thường xuyên phải tiếp xúc với những tài liệu gây ám ảnh.” Nhiều người trong số đó là những phụ nữ trẻ làm việc với mức lương tối thiểu. Những người khác khai thác khoáng sản đất hiếm trong điều kiện nguy hiểm. “Cơ thể của những con người này mang lấy nhiều vết sẹo, bị thương tổn và kiệt sức để luồng tính toán có thể tiếp tục không bị gián đoạn”. Không một lời ca ngợi nào về lợi ích của AI có thể bỏ qua điều này.

6. AI cần phải bị giải giới, chứ không chỉ đơn thuần là bị kiểm soát

Yêu cầu nổi bật nhất của thông điệp này vượt xa các khuôn khổ quản trị và những hướng dẫn đạo đức. Số 110 kêu gọi AI phải được “giải giới” – được giải thoát khỏi “tâm thức của sự cạnh tranh quân sự,” khỏi sự kiểm soát độc quyền, khỏi cuộc chạy đua giành ưu thế địa chính trị và thương mại. “Giải giới không có nghĩa là từ chối công nghệ, mà là ngăn không cho công nghệ thống trị nhân loại.” Số 111 trực tiếp gửi đến các nhà phát triển AI: “Mỗi lựa chọn trong thiết kế đều phản ánh một quan niệm về con người.” Theo ngài, trách nhiệm ấy vừa mang tính đạo đức vừa mang tính thiêng liêng.

Tác giả: Daniel Esparza – Aleteia (25/5/2026)

Nguồn: giaophanvinhlong.net