Ý cầu nguyện của Đức Giáo hoàng tháng 5/2026: Cầu nguyện cho mọi người đều có lương thực.
“Chúng ta hãy cầu nguyện để tất cả mọi người, từ những nhà sản xuất lớn đến những người tiêu dùng nhỏ, cam kết tránh lãng phí thực phẩm và đảm bảo rằng mọi người đều có thể tiếp cận với thực phẩm chất lượng.” (Đức Giáo hoàng Lêô XIV)
__________________
Theo báo cáo của FAO – Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc – năm 2025, khoảng 673 triệu người đã phải đối diện với nạn đói trong năm 2024, tương đương khoảng 8,2% dân số thế giới; báo cáo này cũng cho thấy nạn đói giảm ở bình diện toàn cầu nhưng lại gia tăng ở nhiều khu vực tại châu Phi và Tây Á. Không dừng ở đó, báo cáo về khủng hoảng lương thực năm 2025 cho biết, hơn 295 triệu người tại 53 quốc gia và vùng lãnh thổ rơi vào tình trạng khủng hoảng lương thực cấp tính trong năm 2024; con số này tăng thêm 13,7 triệu người so với năm trước, cho thấy mức độ khủng hoảng dai dẵng và nghiêm trọng.
Dường như thế giới hôm nay đang sống trong một nghịch lý, đó là, cho dù năng lực sản xuất lương thực của nhân loại ngày nay rất lớn, nhưng vẫn chưa thể đánh bại cơn đói và tình trạng thiếu lương thực. Nghịch lý ấy càng trở nên gay gắt hơn khi nhìn vào tình trạng lãng phí thực phẩm. Theo chương trình “Môi trường” của Liên hiệp quốc, thế giới đã lãng phí 1,05 tỷ tấn thực phẩm trong năm 2022, tương đương khoảng 19% lượng thực phẩm sẵn có ở cấp bán lẻ, dịch vụ ăn uống và hộ gia đình; chương trình này còn nhấn mạnh rằng nhân loại đang phung phí hơn 1 tỷ bữa ăn mỗi ngày, trong khi 783 triệu người vẫn chịu đói. Như thế, câu hỏi không phải là thế giới hôm nay có đủ lương thực hay không, nhưng là con người ngày nay đang nhìn nhận lương thực như một quà tặng để sẻ chia hay như một sản phẩm để tiêu dùng và vứt bỏ. Trong bối cảnh đó, ý cầu nguyện của Đức Giáo hoàng tháng 5/2026 này mời gọi các tín hữu và mọi người thành tâm thiện chí, cầu nguyện để mọi người có lương thực, đồng thời hoán cải cách sống để tránh lãng phí, biết chia sẻ, và xây dựng những hình thức liên đới cụ thể.
Cơn đói của nhân loại
Nạn đói ngày nay của nhân loại không thể bị giản lược thành một hiện tượng thiếu lương thực thuần túy. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, tổng hợp từ các nghiên cứu toàn cầu về chi phí của một chế độ ăn lành mạnh, hơn 3,1 tỷ người trên thế giới đã không đủ khả năng chi trả cho một chế độ ăn lành mạnh; điều này cho thấy bi kịch của đói nghèo ngày nay không chỉ nằm ở việc “không có gì để ăn”, mà còn ở chỗ rất nhiều người không thể tiếp cận được loại lương thực cần thiết để sống một đời sống khỏe mạnh và xứng hợp với nhân giá. Đức cố Giáo hoàng Bênêđictô XVI nhận xét rằng, “nạn đói không tùy thuộc quá nhiều vào sự khan hiếm vật chất cho bằng vào sự thiếu vắng các cơ cấu liên đới.” Nhận xét này đặc biệt quan trọng vì nó đưa cuộc thảo luận vượt ra khỏi cảm thức từ thiện đơn thuần để đi tới bình diện cơ cấu. Nạn đói, trong viễn tượng này, không chỉ là hệ quả của thiên tai hay mất mùa, mà còn là biểu hiện của những định chế yếu kém, những hệ thống phân phối bất công, và những mô hình kinh tế không được định hướng bởi công ích.
Các báo cáo quốc tế gần đây cho thấy nhận xét của Đức Bênêđictô XVI là xác đáng. Báo cáo về khủng hoảng lương thực năm 2025 chỉ ra rằng, những động lực chính của khủng hoảng lương thực cấp tính hiện nay là xung đột, cú sốc kinh tế, các hiện tượng thời tiết cực đoan, và cưỡng bức di dân. Trong khi đó, Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC – Intergovernmental Panel on Climate Change) xác nhận rằng biến đổi khí hậu đã làm suy giảm an ninh lương thực và an ninh nguồn nước, đồng thời gây tác động tiêu cực lên năng suất nông nghiệp tại nhiều vùng vĩ độ thấp trong nhiều thập niên qua. Cơn đói của nhân loại ngày nay vì thế không thể bị tách khỏi chiến tranh, bất bình đẳng, biến đổi khí hậu, và sự mong manh của các cộng đồng nghèo.
Chính vì vậy, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã gọi nạn đói là “một điều đáng hổ thẹn”. Một khi nhân loại có khả năng tạo ra của cải, nhưng vẫn để hàng triệu người bị loại khỏi điều kiện tối thiểu để sinh sống, thì vấn đề không còn là thất bại kỹ thuật, mà là sự thất bại của lương tâm. Cơn đói trở thành tấm gương phản chiếu tình trạng thiếu vắng công lý trong một thế giới dư thừa lương thực.
Từ tiêu thụ đến chăm sóc: sự hoán cải cần thiết của con tim
Nếu cơn đói không chỉ là vấn đề vật chất, thì câu trả lời cũng không thể dừng lại ở mặt kỹ thuật và quản trị. Ý cầu nguyện tháng 5/2026 nhấn mạnh rằng, bước đầu tiên để bảo đảm lương thực cho mọi người là một sự thay đổi của con tim: từ tiêu thụ sang chăm sóc, từ ích kỷ sang liên đới, từ thói quen hưởng thụ sang một lối sống biết ơn và sẻ chia. Đó không phải là một lý tưởng đạo đức mơ hồ, nhưng là một hướng đi rất thực tế, bởi phần lớn việc lãng phí thực phẩm diễn ra ngay ở cấp độ đời sống hằng ngày.
Đức Phanxicô nhận định rằng, cuộc chiến chống nạn đói đòi hỏi phải vượt qua não trạng lãng phí và tiêu thụ quá mức. Cùng một đường hướng ấy, ngài cũng nhận định rằng việc loại bỏ thực phẩm trong khi nhiều người đói chẳng khác nào lấy thức ăn khỏi bàn ăn của người nghèo. Bởi vậy, lãng phí thực phẩm không chỉ là vấn đề quản lý tài nguyên, mà còn là vấn đề đạo đức và tinh thần; nó bộc lộ một cái nhìn sai lệch về của cải, về tha nhân, và về chính ý nghĩa của đời sống.
Chính vì thế, việc “quý trọng những gì mình ăn” không phải là một lời khuyên nhủ đạo đức, nhưng là nền tảng của một tinh thần sống cộng đồng. Khi con người biết cám ơn về bữa ăn, biết tạ ơn những người đã gieo trồng, chuyên chở, chế biến và phục vụ, họ đang trả lại cho lương thực ý nghĩa đích thực của nó, đó là, lương thực không chỉ là hàng hóa, mà là hoa trái của “hoa màu ruộng đất và lao công con người”, của tương quan xã hội, và của tình yêu Thiên Chúa. Một bữa ăn được đón nhận trong tâm tình biết ơn sẽ dạy con người sống tiết độ, được đón nhận trong ý thức hiệp thông sẽ mở lòng người ra với số phận của những ai đang thiếu ăn.
Nhận thức ấy cũng phù hợp với một trực giác sâu xa trong học thuyết xã hội Công giáo, đó là, của cải trần thế không phải để bị giữ lại cho một thiểu số, nhưng phải được định hướng theo nguyên tắc đích đến phổ quát của các thiện ích. Vì thế, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II nhấn mạnh rằng, tính ưu tiên của nguyên tắc mọi của cải được dành cho hết mọi người đòi hỏi phải xem xét lại những lối sống dẫn đến lãng phí và dửng dưng. Hoán cải trái tim, vì thế, không dừng ở bình diện cảm xúc, nhưng phải đi đến việc xét lại tận gốc những thói quen tiêu dùng và lối sống đang góp phần duy trì sự hiện tượng dửng dưng trong đời sống xã hội.
Để không ai bị loại khỏi bàn ăn chung
Từ cái nhìn ấy, câu hỏi không còn là ai đó ở xa phải giải quyết nạn đói, nhưng là mỗi người, mỗi cộng đoàn, mỗi định chế phải thay đổi thế nào để không cộng tác vào cơ chế gây đói. Theo báo cáo Chương trình Môi trường của Liên hiệp quốc, phần lớn việc lãng phí thực phẩm diễn ra ở cấp hộ gia đình, nghĩa là ngay trong những quyết định rất gần gũi mỗi ngày như: mua gì, mua bao nhiêu, nấu thế nào, bỏ đi thứ gì. Điều đó khiến cuộc chiến chống lãng phí trở thành một thực hành đạo đức cụ thể, đó là: lên kế hoạch mua sắm, dùng khẩu phần vừa đủ, tận dụng thức ăn còn lại, và tránh mua mà để phí không dùng. Những hành vi tưởng nhỏ ấy thật ra lại là một cuộc tập luyện lương tâm để con người thoát khỏi logic chiếm hữu và bước vào văn hóa trách nhiệm.
Tuy nhiên, bài toán lương thực không thể được giải quyết nếu chỉ quy về bình diện luân lý cá nhân, vì khủng hoảng lương thực là một hiện tượng liên kết với biến đổi khí hậu, chiến tranh, kinh tế và sự đứt gãy xã hội. Vì thế, hoạt động bác ái phải được tổ chức; và tình liên đới cần được thể chế hóa. Cộng đoàn đức tin không chỉ được mời gọi cầu nguyện cho người đói, mà còn được mời gọi kiến tạo những cơ chế nhỏ nhưng bền vững để chia sẻ lương thực và bảo vệ phẩm giá người nghèo.
Đức cố Giáo hoàng Bênêđictô XVI nói rằng, quyền được có lương thực tương ứng với quyền căn bản là quyền được sống. Khi lương thực được nhìn như một quyền nền tảng chứ không chỉ như một thứ hàng hóa để trao đổi, xã hội buộc phải xét lại các tiêu chí tổ chức kinh tế của mình. Thước đo của một nền văn minh không nằm trước hết ở tăng trưởng sản lượng, nhưng ở chỗ người nghèo, trẻ em, người già, người di cư và các cộng đồng dễ bị tổn thương có thực sự được chỗ tại bàn ăn chung hay không. Không ai bị gạt ra ngoài bàn ăn, đó không chỉ là thành quả của chính sách đúng đắn, mà còn là dấu chỉ của một nền văn hóa tình thương và sự sống, nơi mọi người nhìn nhận nhau là anh chị em.
Đối với cộng đoàn Kitô hữu, trách nhiệm ấy còn mang chiều kích bí tích và ngôn sứ. Bởi vì, chính Chúa Giêsu, Đấng là tấm bánh bẻ ra cho sự sống thế gian, mời gọi Hội thánh nối kết bàn tiệc Thánh Thể với bàn ăn của người nghèo. Một cộng đoàn cử hành mầu nhiệm hiệp thông không thể dửng dưng trước những thân phận không có lương thực hằng ngày, nếu không, sẽ làm suy yếu chính chứng tá của mình. Ngược lại, khi giáo xứ, hội đoàn, gia đình biết biến lời cầu nguyện thành những sáng kiến cụ thể, từ giáo dục thiếu nhi trong văn hóa không lãng phí, đến chia sẻ thực phẩm, nâng đỡ nông dân nhỏ lẻ, hay tổ chức các hoạt động cộng đồng, thì đức tin trở thành muối men của công lý và hy vọng giữa lòng thế giới.
Tóm lại, hiện trạng về một nhân loại còn đói trong một thế giới dư thừa đặt ra câu hỏi về chân dung đạo đức và thiêng liêng của cộng đồng nhân loại ngày nay. Các dữ liệu quốc tế cho thấy rõ rằng nhân loại không thiếu khả năng sản xuất, nhưng đang thiếu công bằng trong phân phối, thiếu bền vững trong mô hình phát triển, và thiếu liên đới trong cách tổ chức đời sống chung.
Trong bối cảnh ấy, các phát biểu của Huấn quyền không phải là những lời đạo đức bên lề các báo cáo quốc tế; trái lại, chúng chạm đúng vào cốt lõi của vấn đề. Nạn đói là một “một điều đáng hổ thẹn”; lương thực là một quyền gắn với chính quyền sống; và cuộc chiến chống đói nghèo đòi hỏi phải vượt thắng logic lãng phí và tiêu dùng quá mức. Khi đặt những tiếng nói ấy bên cạnh thực trạng của thế giới hôm nay, người ta hiểu rằng vấn đề lương thực trước hết là vấn đề của con tim, của lương tâm, và của nền văn minh.
Bởi đó, ý cầu nguyện của Đức Giáo hoàng tháng 5/2026 mở ra con đường khiêm tốn nhưng mạnh mẽ, đó là bắt đầu từ lòng biết ơn đối với mỗi bữa ăn, từ việc từ chối lãng phí, từ những hình thức chia sẻ đơn sơ nhưng bền bỉ, rồi tiến tới việc xây dựng các cơ chế liên đới rộng lớn hơn. Thế giới chỉ thật sự thay đổi khi con người thay đổi trong cách nhìn nhận lương thực. Khi lương thực không còn bị xem như sản phẩm để tiêu thụ, nhưng như dấu chỉ của hiệp thông và trách nhiệm, thì nhân loại mới có thể đi từ dư thừa vô cảm đến sung túc có tình người.
Lạy Thiên Chúa là Đấng sáng tạo,
Ngài đã ban cho chúng con đất đai màu mỡ,
và cùng với đó là lương thực hằng ngày,
như một dấu chỉ của tình yêu và sự quan trọng của Chúa.
Hôm nay, chúng con đau lòng nhận ra rằng
hàng triệu anh chị em vẫn phải chịu nạn đói,
trong khi rất nhiều thực phẩm đang bị lãng phí ngay trên bàn ăn của chúng con.
Xin hãy khơi dậy trong chúng con một nhận thức mới,
để chúng con học cách tạ ơn vì mỗi bữa ăn,
để ăn uống cách giản dị, để chia sẻ với niềm vui,
và để chăm sóc cho hoa màu của đất mẹ như một món quà,
dành cho tất cả mọi người, không phải cho một vài người.
Lạy Cha nhân từ,
xin cho chúng con có khả năng biến đổi tư duy tiêu dùng ích kỷ thành văn hóa liên đới.
Xin cho cộng đoàn chúng con cổ võ những hành động cụ thể:
các chiến dịch nâng cao nhận thức, ngân hàng thực phẩm,
và một lối sống đơn sơ, đầy trách nhiệm.
Chúa đã sai Con yêu dấu của Ngài, là Chúa Giêsu,
bánh được bẻ ra cho sự sống của nhân loại,
xin ban cho chúng con một quả tim mới,
khao khát công lý và tình huynh đệ.
Xin đừng để ai bị loại trừ khỏi bàn ăn chung,
và xin Thánh Thần Chúa dạy chúng con nhìn nhận rằng,
lương thực không như một sản phẩm để tiêu thụ,
nhưng là một dấu chỉ của tình hiệp nhất và quan tâm yêu thương. Amen.
Xem Video của Đức Thánh Cha tại: https://thepopevideo.org
Hiệp thông cùng Mạng lưới Cầu nguyện Toàn cầu: https://www.popesprayer.va
Kênh truyền thông chính thức của “Mạng lưới Cầu nguyện Toàn cầu của Đức Giáo Hoàng tại Việt Nam”:
https://www.facebook.com/mangluoicaunguyenvietnam
Linh mục Tôma Vũ Ngọc Tín, S.J.
Giám đốc Văn phòng Mạng lưới Cầu nguyện Toàn cầu của Đức Giáo Hoàng tại Việt Nam