Anh chị em thân mến, chào buổi sáng anh chị em và chào mừng anh chị em!
Trong hành trình tiếp tục tìm hiểu Hiến chế Mục vụ Gaudium et Spes của Công đồng Chung Vaticanô II, hôm nay chúng ta đến chương thứ ba của phần thứ nhất, mang một tựa đề rất đáng chú ý: “Hoạt động của con người trong thế giới”. Câu hỏi căn bản được đặt ra là: hoạt động của con người trong thế giới có giá trị gì, và do đó, sự tiến bộ về kỹ thuật, xã hội và khoa học có ý nghĩa gì? Chúng ta có thể nhớ lại rằng chưa đầy bốn năm sau khi Công đồng kết thúc, vào đêm 20 rạng ngày 21 tháng 7 năm 1969, con người lần đầu tiên đặt chân lên Mặt trăng.
Được tạo dựng theo hình ảnh và giống Thiên Chúa, con người là chủ thể của sự tiến bộ. Nhờ tự do và trí tuệ, con người gia tăng sự hiểu biết, qua đó thúc đẩy toàn thể xã hội tiến lên. Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy điều này khi nhìn vào những cải thiện trong điều kiện sống qua các thế hệ. Thật vậy, văn kiện khẳng định: “Nhiều lợi ích mà trước đây con người trông đợi, đặc biệt nơi các quyền lực siêu nhiên, thì nay con người đã tự mình, bằng tài năng và nỗ lực, đạt được” (số 33).
Vì lý do đó, một số nhà tư tưởng đã coi sự tiến bộ khoa học và kỹ thuật như điều làm suy yếu mối tương quan của con người với Thiên Chúa, đến mức khiến Thiên Chúa trở nên không cần thiết, thậm chí đối nghịch với đức tin Kitô giáo. Cách giải thích này đã làm thay đổi cách con người thời nay nhìn thế giới so với các thời đại trước. Thành kiến ấy đặc biệt phổ biến trong một bộ phận văn hóa phương Tây đã đánh mất sự quy chiếu vào mặc khải Kitô giáo. Trong các hình thức nhân bản hậu Kitô giáo, con người và Thiên Chúa bị trình bày một cách sai lầm như những đối thủ của nhau: để khẳng định tri thức, tự do và sự tiến bộ của mình, con người phải tự giải phóng khỏi Thiên Chúa. Tuy nhiên, rốt cuộc, khi phủ nhận tương quan với Thiên Chúa, người ta cũng đánh mất khả năng khẳng định giá trị siêu việt của con người. Đây chính là “bi kịch của chủ nghĩa nhân bản vô thần”, được Henri de Lubac, một nhà thần học nổi tiếng của Công đồng Vaticanô II, mô tả cách sâu sắc. [1]
Công đồng muốn đưa ra một câu trả lời rõ ràng: các Kitô hữu, Gaudium et Spes khẳng định, “có thể xác tín rằng bằng công việc của mình, họ đang tiếp tục công trình của Đấng Tạo Hóa, phục vụ anh chị em mình, và góp phần bằng tài năng cá nhân vào việc thực hiện kế hoạch của Thiên Chúa trong lịch sử” (số 34). Thật vậy, Hiến chế tiếp tục: “Các Kitô hữu không hề nghĩ rằng những thành quả do tài năng và nghị lực của con người tạo nên lại đối nghịch với quyền năng của Thiên Chúa, hay coi thụ tạo có lý trí như một đối thủ của Đấng Tạo Hóa. Trái lại, họ xác tín rằng những chiến thắng của nhân loại là dấu chỉ ân sủng của Thiên Chúa và là sự triển nở của chính kế hoạch nhiệm mầu của Ngài” (sđd.). Nói cách khác, Thiên Chúa đã trao vào tay con người một công trình tạo dựng vẫn còn đang “trên đường” (in statu viae), nghĩa là đang trong tiến trình phát triển và tăng trưởng, để con người dùng hoạt động khôn ngoan của mình đưa công trình ấy đến chỗ viên mãn. [2]
Ở đây có một quy chiếu quan trọng đến mầu nhiệm Nhập thể. Nhân loại – và cùng với nhân loại là lao động, sự tiến bộ và tính tự trị của các thực tại trần thế – không bị hòa tan hay xóa bỏ khi gặp gỡ Thiên Chúa; trái lại, tất cả được đón nhận trọn vẹn và, trong Đức Kitô, tiếp tục được sống trong tự do và hoạt động. Thật vậy, chính nơi Người mà nhân loại tìm thấy sự thật và tự do viên mãn. Hơn nữa, trong cử hành Thánh Thể, hoa trái của lao động con người, được biểu trưng nơi bánh và rượu, mỗi ngày được đặt trên bàn thờ để được biến đổi thành Mình và Máu Đức Kitô.
Từ viễn tượng này, một chân lý quan trọng được sáng tỏ: để gặp gỡ Thiên Chúa, con người không cần phải từ bỏ những công việc trần thế của mình, nhưng có thể sống trọn vẹn ơn gọi của mình bằng cách chu toàn tốt đẹp công việc hằng ngày và thánh hóa công việc ấy. [3] Các Kitô hữu, cũng như mọi người, đều tham gia vào việc xây dựng thành đô trần thế, hướng tới cùng đích của muôn loài và cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa; đồng thời nhắc nhở những người cùng chia sẻ với mình cuộc hành trình của tiến bộ, khoa học và sự sống về cùng đích tối hậu này.
Dĩ nhiên, phải phân biệt rõ sự tiến bộ trần thế với sự phát triển của Vương quốc Đức Kitô. Tuy nhiên, Công đồng khẳng định rằng “trong mức độ có thể góp phần vào việc tổ chức xã hội loài người tốt đẹp hơn, sự tiến bộ trần thế rất quan trọng đối với Vương quốc của Thiên Chúa. … Chúng ta sẽ gặp lại tất cả những hoa trái tốt đẹp của bản tính và công việc của chúng ta, nhưng được giải thoát khỏi mọi vết nhơ, được thanh luyện và biến đổi” (số 39).
Sau cùng, chúng ta hãy nhớ rằng để trở thành sự tiến bộ đích thực của con người – nghĩa là sự tiến bộ của toàn thể con người và của tất cả mọi người – thì tiến bộ kỹ thuật và khoa học phải được soi sáng và hướng dẫn bởi đức ái. Chỉ như thế, tiến bộ mới luôn có thể được đặt để phục vụ phẩm giá con người và góp phần cải thiện điều kiện sống của mọi người, đặc biệt là những người nghèo khổ và thiệt thòi nhất.
Anh chị em thân mến, Công đồng Vaticanô II mời gọi chúng ta chia sẻ bánh của tri thức và chuyên môn, để mỗi người và mỗi dân tộc có thể phát triển những tiềm năng của mình; và cùng với sự trợ giúp của Thiên Chúa, chúng ta có thể xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.
Ban Biên tập Zenit News (zenit.org)